Vesaik Mukabili Ödeme Ne Kadar Güvenli? Riskler ve Alınabilecek Önlemler Nelerdir?
Vesaik mukabili ödeme, akreditife göre daha düşük maliyetli ve daha basit bir ödeme yöntemidir. Ancak bankaların belgelerin gönderilmesine ve tahsilata aracılık etmesi, ihracatçının mal bedelini mutlaka alacağı anlamına gelmez.
İşlem öncesinde alıcının güvenilirliği, ülke riski, ödeme vadesi ve taşıma belgesinin malların teslimindeki rolü birlikte değerlendirilmelidir. Yöntemin genel işleyişini Vesaik Mukabili Ödeme yazısında inceleyebilirsiniz.
Akreditife Göre Daha Basit ve Düşük Maliyetlidir
Vesaik mukabili işlemler, akreditiflere göre daha az karmaşık bir yapıya sahiptir. Banka komisyonları ve operasyon maliyetleri de genellikle daha düşüktür.
Bununla birlikte düşük maliyet, ihracatçının üstlendiği ödeme riskiyle birlikte değerlendirilmelidir. Vesaik mukabili ödeme, belgelerin malların teslimi üzerindeki kontrolü sağladığı işlemlerde mal mukabiline göre daha fazla güvence sağlayabilir; ancak akreditifteki banka ödeme taahhüdünü içermez.
Bankalar Ödeme Garantisi Vermez
Vesaik mukabili ödemede bankalar, ayrıca açık bir ödeme taahhüdü üstlenmedikleri sürece ithalatçının borcunu ödeme yükümlülüğü altına girmez.
İthalatçı belgeleri almayı ve ödeme yapmayı reddedebilir. Vadeli işlemde ise poliçeyi kabul ederek belgeleri aldıktan sonra ödeme vadesinde borcunu ödemeyebilir.
Bankaların görevlerini Vesaik Mukabili Ödemede Bankaların Sorumluluk Sınırları yazısında bulabilirsiniz.
Alıcı ve Ülke Riski Birlikte İncelenmelidir
İthalatçının geçmiş işlemleri, ödeme alışkanlıkları ve ticari güvenilirliği işlem öncesinde araştırılmalıdır. Daha önce sorunsuz çalışılmış olması da yeni işlemin risksiz olduğu anlamına gelmez.
Alıcının bulunduğu ülkedeki döviz transferi kısıtlamaları, ithalat uygulamaları ve malların geri getirilmesine ilişkin koşullar da dikkate alınmalıdır. Alıcının belgeleri almaması durumunda malların başka bir müşteriye satılıp satılamayacağı veya geri getirilebilip getirilemeyeceği önceden değerlendirilmelidir.
Kısmi Peşin Ödeme Riski Azaltabilir
Taraflar, mal bedelinin bir kısmının peşin, kalanının vesaik mukabili ödenmesini kararlaştırabilir. Örneğin bedelin %25–%30’unun peşin alınması, ihracatçının tahsil edilmemiş tutarını azaltır.
Ancak bu oran her işlem için yeterli güvence sağlamaz. Peşinat tutarı belirlenirken üretim maliyeti, navlun, malların geri getirilmesi ve yeniden satılabilmesi gibi unsurlar değerlendirilmelidir. Kısmi peşin ödeme, kalan bedelin tahsil edilememe riskini ortadan kaldırmaz.
Bankalar Akreditifteki Gibi Belge İncelemesi Yapmaz
Vesaik mukabili işlemde bankalar, belgeleri akreditif şartlarına uygunluk açısından incelemez. Bu nedenle ithalatçı, bankaya ödeme yaparak belgeleri almasının belgelerin doğruluğuna veya malların sözleşmeye uygunluğuna ilişkin bir banka güvencesi oluşturmadığını bilmelidir.
Hileli veya gerçeği yansıtmayan belgeler, ithalatçı açısından risk oluşturabilir. İki yöntemin farklarını Vesaik Mukabili ile Akreditifte Belge İncelemesinin Farkı yazısında açıklıyoruz.
Taşıma Belgesi Malların Teslimini Kontrol Ediyor mu?
Vesaik mukabili işlemlerde en önemli kontrollerden biri, ithalatçının bankadaki belgeleri almadan malları teslim alıp alamayacağıdır.
Karayolu taşıma belgesi (CMR), havayolu taşıma senedi ve sea waybill gibi belgelerin kullanıldığı işlemlerde, malların teslimi bankada tutulan orijinal belgenin ibrazına bağlı olmayabilir. Böyle bir durumda belgelerin bankada bulunması, ihracatçının mallar üzerindeki kontrolünü korumaya yetmeyebilir.
Emre düzenlenmiş orijinal konşimentoyla yapılan denizyolu taşımalarında ise taşıyıcının teslim koşullarına uygun orijinal konşimento ibrazı, malların tesliminde kontrol sağlayabilir. Bunun için orijinal konşimentoların banka kanalı dışında alıcıya gönderilmemesi ve orijinal ibrazını kaldıran bir teslim talimatı verilmemesi önemlidir.
D/P ve D/A Arasındaki Risk Farkı Unutulmamalıdır
D/P işleminde belgeler ödeme karşılığında teslim edilir. D/A işleminde ise ithalatçı, vadeli poliçeyi kabul ederek belgeleri ödeme yapmadan alır.
Bu nedenle D/A’da ihracatçı, belgelerin tesliminden sonra da ödeme vadesine kadar ithalatçının ödeme riskini taşımaktadır. Sıradan D/A işlemi banka avali içermez.
İki seçeneğin ayrı işleyiş şemalarını Vesaik Mukabili İşlemlerde Ödeme Seçenekleri yazısında inceleyebilirsiniz.
İşlem Öncesinde Kontrol Edilecek Noktalar
| Kontrol konusu | Dikkat edilmesi gereken nokta |
|---|---|
| Alıcının güvenilirliği | Ticari geçmişi ve ödeme alışkanlıkları araştırılmalıdır. |
| Ülke riski | Transfer, ithalat ve malları geri getirme koşulları incelenmelidir. |
| Ödeme seçeneği | Belgelerin ödeme mi, vadeli poliçe kabulü mü karşılığında teslim edileceği belirlenmelidir. |
| Taşıma belgesi | Alıcının orijinal belgeleri almadan malları teslim alıp alamayacağı kontrol edilmelidir. |
| Orijinal konşimentolar | Banka kanalı dışında alıcıya gönderilmemelidir. |
| Peşinat | İşlemin maliyetleri ve tahsil edilememe riski dikkate alınarak kararlaştırılmalıdır. |
| Bankanın rolü | Tahsilata aracılık etmenin ödeme garantisi oluşturmadığı unutulmamalıdır. |
Vesaik mukabili ödemede güvence, yalnızca belgelerin banka aracılığıyla gönderilmesine dayanmaz. Alıcının güvenilirliği, tahsil talimatının açıklığı ve taşıma belgesinin malların teslimi üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir.