Menşe Şehadetnamesi (Certificate of Origin) Nedir? 2026 Güncel Rehber, Örnek ve Akreditif İpuçları
Menşe şehadetnamesi, bir malın hangi ülke menşeli olduğunu gösteren dış ticaret belgesidir. İngilizcesi “Certificate of Origin” olup “Menşe Sertifikası” olarak da ifade edilebilir.
Şehadetname, sertifika veya diploma anlamında kullanılan bir kelimedir. Menşe şehadetnamesi ise uluslararası ticarette malların menşeini belgelendirmek için düzenlenir.
Menşe Şehadetnamesi (Certificate of Origin) Nedir?
Menşe şehadetnamesi, ihracata konu malın tamamen bir ülkede elde edildiğini veya üretildiğini ya da kısmen işlem görerek nihai hâlini aldığını belgelendirmek amacıyla kullanılır.
Bu yazımızda standart, tercihsiz menşe şehadetnamesini ve akreditifli işlemlerdeki kullanımını ele alıyoruz.
Menşe Şehadetnamesi İhracatta ve İthalatta Ne İşe Yarar?
of OriginMenşe Şehadetnamesi
Malın menşeini bildirir
Hangi ülke menşeli olduğunu veya gördüğü değişiklik ve işlemler sonucunda hangi ülke menşeli sayılması gerektiğini gösterir.
Gümrük işlemlerinde kullanılır
Ticaret anlaşmaları çerçevesinde tercihli gümrük rejiminden yararlanılması veya kota sınırlamalarının aşılıp aşılmadığının tespiti için menşe bilgisi gereklidir.
Belge, malın menşeini kanıtlar. İthalatta ürünlere uygulanacak gümrük vergisinin belirlenmesinde menşe bilgisi önem taşır; farklı ülke menşeli ürünler farklı vergi uygulamalarına tabi olabilir.
Menşe Şehadetnamesi Çeşitleri: Tercihli ve Tercihsiz Menşe
Menşe şehadetnameleri tercihli olmayan ve tercihli olmak üzere ikiye ayrılabilir.
Tercihli olmayan menşe, imtiyazlı bir gümrük tarifesi sağlamayan menşe sistemini ifade eder. Tercihli menşe ise ülkeler arasındaki özel ekonomik anlaşmalar kapsamında daha düşük gümrük vergilerinin uygulanmasına ilişkin sistemdir.
Tercihli ve Tercihsiz Menşe Arasındaki Farklar Nelerdir?
Tercihsiz Menşe Nedir? MFN ve En Çok Gözetilen Ülke Uygulaması
Tercihli olmayan menşe, aralarında ekonomik ve ticari anlaşma bağı bulunmayan ülkelerin birbirlerine uyguladıkları gümrük vergilerine temel oluşturan menşe bilgisidir. Bu sistemde gümrük vergileri, MFN (Most Favoured Nation), yani “En Çok Gözetilen Ülke” kuralları çerçevesinde belirlenir.
“En Çok Gözetilen Ülke” kuralları çerçevesinde düzenlenen gümrük vergileri, tercihsiz menşe sistemini oluşturur. Bu sisteme dahil ülkelere yapılan ihracatlarda ve bu ülkelerden yapılan ithalatlarda menşe şehadetnamesi kullanılır.
Örnek: Türkiye’ye Çin menşeli bir gıda ürünü ithal edildiğini düşünelim. Türkiye ile Çin arasında serbest ticaret anlaşması bulunmadığından, bu örnekte gümrük vergisinin belirlenmesinde tercihsiz menşe sistemi ve MFN kuralları esas alınır.
Tercihli Menşe Nedir? Serbest Ticaret Anlaşmalarının Etkisi
Tercihli menşe sistemi, ülkeler arasındaki serbest ticaret anlaşmalarıyla ortaya çıkar. Bu anlaşmaları imzalayan ülkeler, karşılıklı olarak uyguladıkları gümrük vergilerini MFN kuralları çerçevesinde belirlenen oranların altına indirir; hatta zaman içerisinde sıfırlamayı taahhüt eder.
Türkiye’nin Norveç, İsviçre, İzlanda, Lihtenştayn, İsrail, Makedonya, Bosna ve Hersek, Filistin, Tunus, Fas, Mısır, Arnavutluk, Gürcistan, Karadağ, Sırbistan, Şili, Morityus, Güney Kore, Malezya, Moldova, Faroe Adaları, Singapur, Kosova, Venezuela, Birleşik Krallık ve BAE ile imzaladığı serbest ticaret anlaşmaları bulunmaktadır.
Türkiye’den bu ülkelere yapılan ihracatta ve bu ülkelerden Türkiye’ye yapılan ithalatta tercihli menşe sistemi devreye girer. Böylece malların ithalatında veya ihracatında, normalde uygulanan gümrük vergilerine göre daha düşük oranlı, imtiyazlı gümrük vergileri uygulanır.
Örnek: Türkiye’ye Tunus menşeli bir gıda ürünü ithal edildiğini düşünelim. Türkiye ile Tunus arasındaki serbest ticaret anlaşması nedeniyle bu işlem tercihli menşe sistemi kapsamında ele alınır. Böylece Çin menşeli gıda ürünü örneğinden farklı bir gümrük vergisi uygulaması söz konusu olabilir.
Tercihli menşe sistemine dahil ülkelerle yapılan ihracat ve ithalat işlemlerinde A.TR, EUR1 Dolaşım Sertifikası, EUR.MED Dolaşım Sertifikası veya GSP Form A gibi özellik arz eden belgelerin ibrazı gerekmektedir.
| Karşılaştırma | Tercihsiz menşe | Tercihli menşe |
|---|---|---|
| Temel yapı | Ekonomik ve ticari anlaşma bağı bulunmayan ülkeler arasındaki menşe sistemi. | Serbest ticaret anlaşmaları çerçevesindeki menşe sistemi. |
| Gümrük vergisi | MFN: En Çok Gözetilen Ülke kuralları esas alınır. | MFN oranlarının altında vergi uygulanır; zaman içerisinde sıfırlama taahhüdü bulunabilir. |
| Belge | Menşe şehadetnamesi kullanılır. | A.TR, EUR1, EUR.MED veya GSP Form A gibi özellik arz eden belgeler kullanılır. |
| Örnek | Türkiye’ye Çin menşeli gıda ürünü ithalatı. | Türkiye’ye Tunus menşeli gıda ürünü ithalatı. |
Menşe Şehadetnamesi Nasıl Doldurulur? Doldurulmuş Belge Örneği
Aşağıdaki doldurulmuş örnekte sekiz kutunun yerleşimini görebilir, ardından her alana yazılacak bilgileri inceleyebilirsiniz.
Consignor / Expéditeur
ORNEK SANAYI MAH. URETIM CAD. NO:28
BORNOVA / IZMIR / TURKIYE
ORIGINAL
ORIGINAL
CERTIFICATE OF ORIGIN
CERTIFICAT D’ORIGINE
Consignee / Destinataire
24 RUE EXEMPLE, ZONE INDUSTRIELLE
ORAN / ALGERIA
Country of Origin / Pays d’origine
Transport Details (Optional)
Informations relatives au transport
Remarks / Remarques
Item number; marks, numbers, number and kind of packages; description of goods
02 SETS OF INDUSTRIAL PACKAGING MACHINES
LETTER OF CREDIT NUMBER: LC26110482
WE CERTIFY THAT THE GOODS ARE OF TURKIYE ORIGIN.
NET WEIGHT: 3,240.00 KGS
GROSS WEIGHT: 3,480.00 KGS
Quantity / Quantité
GROSS WEIGHT
The undersigned authority certifies that the goods described above originate in the country shown in Box 3.
Place and date of issue, name, signature and stamp of competent authority
İmza: ÖRNEK
★ ★ ★
ÖRNEK
SAMPLE CERTIFICATION
Firma ve sevkiyat bilgileri değiştirilmiş menşe şehadetnamesi örneği. Karekod, örnek belge bilgisini içerir.
Kutu 1 – İhracatçı Bilgileri (Consignor)
İhracatçı firmanın unvanı ve adresi, ülke bilgisiyle birlikte yazılır. Örnekte İzmir’deki ihracatçı firmanın bilgileri gösterilmiştir.
Kutu 2 – İthalatçı ve Alıcı Bilgileri (Consignee)
Alıcı firmanın unvanı ve adresi, ülke bilgisiyle birlikte yazılır. Örnekte Cezayir’deki alıcının bilgileri yer almaktadır.
Kutu 3 – Menşe Ülke (Country of Origin)
Malın menşe ülkesi yazılır. Örnekte bu alan TURKIYE olarak doldurulmuştur.
Kutu 4 – Taşıma Şekli (Transport Details)
Tercihe bağlı alandır. Denizyolu için By Ship, By Vessel veya By Sea; karayolu için By Truck veya By Road; havayolu için By Plane veya By Air ifadeleri kullanılmaktadır. Multimodal taşımada Mixed transport ifadesiyle de karşılaşılmaktadır. Örnekte BY SEA yazılmıştır.
Kutu 5 – Açıklamalar (Remarks)
Genellikle boş bırakılır. Sonradan düzenlenen belgelerde issued retrospectively ifadesi bu alanda gösterilmektedir. Akreditif numarası gibi ilave bilgilere de yer verilebilmektedir. Örnekte alan boş bırakılmıştır.
Kutu 6 – Kap Adedi, İşaretler ve Malın Tanımı
Kap adedi, ambalaj türü, mal tanımı ve akreditif şartlarına ilişkin bilgiler yazılır. Örnekte 8 ahşap sandık içinde 2 takım endüstriyel paketleme makinesi, akreditif numarası, menşe beyanı ve ağırlık bilgileri gösterilmiştir.
Kutu 7 – Miktar ve Brüt Ağırlık (Quantity)
Genellikle brüt ağırlık kilogram cinsinden yazılır. Örnekte 3.480 kg brüt ağırlık gösterilmiştir.
Kutu 8 – İmza ve Kurum Onayı (Signature and Certification)
Menşe şehadetnamesini düzenlemeye yetkili kurumun onayı bu alanda yer alır. Örnek belgede düzenleme yeri, tarih, örnek kaşe ve karekod gösterilmiştir.
Menşe Şehadetnamesi Kaç Nüsha Düzenlenir? Orijinal ve Kopyalar
Menşe şehadetnamesi; 1 orijinal, 2 kopya ve 1 başvuru formu olmak üzere toplam 4 nüsha olarak düzenlenmektedir. Aynı seri numarasını taşıyan bu nüshalar bir takım oluşturur.
Düzenleyen kurum başvuru formunu ve bir kopyayı saklar; orijinal belgeyi ve kalan kopyayı başvuru sahibine teslim eder.
Akreditifli İşlemlerde Menşe Şehadetnamesi Nasıl Kullanılır?
Her akreditifte menşe şehadetnamesi istenmesi zorunlu değildir. Belge talep edilmişse düzenleyen kurum ve onay şartları akreditif metninden kontrol edilmelidir.
Akreditifte belirli bir belge türü talep edilmişse o belge ibraz edilmelidir. Örneğin EUR1 talep edilen bir işlemde standart menşe şehadetnamesi, EUR1 yerine sunulmamalıdır.
Bazı işlemlerde konsolosluk onayı da istenebilir. Bu şartın kaldırılması akreditif inceleme aşamasında talep edilebilir. Kaldırılamıyorsa onay süreci dikkate alınarak belgenin hazırlığı önceden planlanmalıdır.
Belge şartlarının incelenmesini Akreditifte Belgelerin Uygunluğu Nasıl Değerlendirilir? yazısında ele alıyoruz.
Akreditif İçin Menşe Şehadetnamesi Hazırlarken Nelere Dikkat Edilmeli?
| Kontrol | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|
| Belge türü | Akreditifte istenen belge ibraz edilmelidir. |
| Düzenleyen kurum | Akreditifte belirtilen düzenleyici ve onay şartları kontrol edilmelidir. |
| Belge içeriği | İhracatçı, alıcı, menşe, mal tanımı, kap ve miktar bilgileri doldurulmalıdır. |
| İlave onaylar | Konsolosluk onayı isteniyorsa hazırlık süresinde dikkate alınmalıdır. |
Hazırlık sürecini Rezervsiz Belge İbrazı İçin Öneriler, hizmet kapsamını ise İhracat Akreditif Danışmanlığı sayfasında bulabilirsiniz.