Banka Teminat Mektubunda Taraflar Kimlerdir? Garantör Banka, Lehtar ve Muhatap
Banka teminat mektubunda tarafların görevleri, mektubun düzenlenmesinden tazmin talebine kadar uzanan sürecin anlaşılması bakımından önemlidir. Temel ilişkide borçlu ve alacaklı bulunan iki tarafın yanı sıra garanti taahhüdünü veren banka da sürece katılır. İşlemin niteliğine göre muhabir banka ve kontrgarantör de yer alabilir.
Banka Teminat Mektubunda Tarafların İlişkisi
Şema tarafların genel işlevlerini gösterir. Lehtar ile muhatap arasındaki temel borç ilişkisi, garantör banka ile muhatap arasındaki garanti ilişkisinden ayrıdır.
1. Garantör Banka Nedir?
Garantör banka, teminat mektubunu düzenleyerek lehtarın muhataba karşı üstlendiği borcu yerine getirmemesi veya gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle doğabilecek zararların karşılanmasını taahhüt eden taraftır. Teminat mektubu düzenleme yeteneği yalnızca bankalara özgü değildir; buna karşılık uygulamada bankaların güçlü mali yapısına duyulan güven sebebiyle bu belgeler çoğunlukla bankalarca düzenlenir.
URDG 758 kapsamındaki garantör kavramı, garanti veren tarafı ifade eder. Banka teminat mektubunu düzenleyen banka da bu tanıma dahildir.
2. Lehtar Kimdir?
Lehtar, muhatapla arasındaki temel ilişkide borçlu konumunda bulunan ve teminat mektubu düzenlenmesini isteyen taraftır. Gerçek kişi, özel hukuk tüzel kişisi veya kamu tüzel kişisi olabilir. Lehtar, dar anlamda banka ile muhatap arasındaki garanti sözleşmesinin tarafı değildir; ancak garanti altına alınan yükümlülük kendisine aittir.
Garantör bankanın teminat mektubu kapsamında muhataba ödeme yapması halinde, ödediği tutarı lehtardan geri talep etme hakkı bulunmaktadır. Lehtar ise şartları oluşmadan yapılan bir tazmin talebine karşı mahkemeye başvurarak ihtiyati tedbir kararı verilmesini isteyebilir.
URDG 758 kapsamında lehtar için applicant terimi kullanılmaktadır. Bununla birlikte, banka garantisinin düzenlenmesi için talimat veren tarafın (instructing party) ve lehtarın (applicant) aynı kişi olması zorunlu değildir.
Terminoloji Notu: Türkçe literatürde, İngilizcede applicant olarak adlandırılan taraf, kelimenin İngilizcedeki anlamından farklı olarak lehtar şeklinde ifade edilmektedir.
3. Muhatap Kimdir?
Muhatap, teminat mektubunun hitaben düzenlendiği ve lehtarla arasındaki temel borç ilişkisinde alacaklı konumunda bulunan taraftır. Teminat mektubunda belirtilen koşullar çerçevesinde garantör bankaya başvurarak tazmin talebinde bulunma hakkına sahiptir.
Garanti, garantör bankanın kontrolünden çıktığı anda düzenlenmiş sayılır ve gayrikabili rücu (geri dönülemez) hale gelir.
Bu nedenle, muhatabın onayı olmadan yapılan bir değişiklik muhatap açısından bağlayıcı değildir.
4. Muhabir Bankanın Görevi Nedir?
Garantör banka ile muhatabın farklı ülkelerde bulunduğu işlemlerde teminat mektubunun güvenli biçimde iletilmesi için muhabir bankadan yararlanılabilir. Muhabir banka, garantörün taahhüdünü muhataba bildirir ve muhataptan aldığı talimatları garantör bankaya aktarabilir.
Muhabir banka, yalnızca bildirim ve iletişim görevini üstlendiği durumda garanti nedeniyle tazmin borcu altına girmez. Muhabir banka, garantör bankanın başka bir ülkedeki şubesi veya tamamen ayrı bir banka olabilir. URDG 758 bakımından farklı ülkelerdeki şubeler ayrı bankalar olarak değerlendirilir.
5. Kontrgarantör Kimdir?
Lehtar ile muhatap farklı ülkelerde bulunduğunda, muhatap lehtarın ülkesindeki bankanın mali gücünü yeterli görmeyebilir. Bu nedenle söz konusu bankanın doğrudan düzenleyeceği teminat mektubunu kabul etmek istemeyebilir.
Böyle bir durumda iki ayrı banka taahhüdüyle ilerlenebilir. Öncelikle lehtarın ülkesindeki banka, diğer banka lehine bir kontrgaranti düzenler. Ardından muhatabın bulunduğu ülkedeki banka, aldığı kontrgarantiye dayanarak muhataba yönelik bağımsız bir garanti mektubu verir.
Bu yapıda ilk taahhüdü düzenleyen banka kontrgarantör, muhataba doğrudan garanti veren banka ise garantör banka olarak görev yapar. Dolayısıyla kontrgaranti ile muhataba sunulan garanti birbirinden ayrı iki taahhüttür.
Kontrgaranti Süreci Nasıl İşler?
garanti ilişkisi
ilişkisi
Kontrgaranti ile muhataba verilen garanti birbirinden ayrı banka taahhütleridir.
Sonuç: Banka Teminat Mektubunda Tarafların Sorumlulukları
Teminat mektubunda lehtar temel borç ilişkisinin borçlusu, muhatap alacaklısı, garantör banka ise garanti taahhüdünü veren taraftır. Muhabir banka gerektiğinde iletişimi sağlar; kontrgarantör ise başka bir bankanın bağımsız garanti düzenlemesini destekleyen kontrgarantiyi verebilir. Bu rollerin birbirinden ayrılması, teminat mektubunun işleyişini ve tarafların haklarını anlamayı kolaylaştırır.