Akreditifli Ödemelerde Bankaların Görev ve Sorumlulukları Nelerdir?
Akreditifli ödemelerde bankalar, üstlendikleri role göre akreditifin açılması, lehtara iletilmesi, teyit edilmesi, belgelerin satın alınması veya bankalar arasındaki ödemenin gerçekleştirilmesi gibi görevler yerine getirir.
Bu yazımızda akreditif işlemlerinde yer alan bankaları ve bu bankaların görev ve sorumluluklarını açıklıyoruz.
Bir akreditif işleminde temel olarak akreditifi açan amir banka ile akreditifi ihracatçıya ileten ihbar bankası bulunmaktadır. İhbar bankasına amir bankanın talebiyle farklı roller verilmesiyle görevli banka, teyit bankası, iştira bankası ve devir bankası tanımları ortaya çıkmaktadır.
Rambursman bankası ise bu bankalardan bağımsız olarak işleme katılır ve bankalar arasındaki ödemeleri gerçekleştirir. Akreditif işlemleri UCP 600 kurallarına göre bankalar aracılığıyla yürütüldüğünden, bankaların görev ve sorumluluklarını bilmek sağlıklı bir işlem yürütebilmek açısından önemlidir.
Amir Banka (Issuing Bank) Nedir? Görev ve Sorumlulukları Nelerdir?
Amir banka, akreditifi açan bankadır. Akreditif şartlarına uyulması ve istenen belgelerin zamanında, belirtilen yerde ve gerekli şartlara uygun biçimde ibraz edilmesi koşuluyla lehtara karşı geri dönülemez ödeme sorumluluğu taşır.
Bu sorumluluk; lehtar, amir ve bankalar arasındaki diğer sözleşmelerden bağımsız olarak değerlendirilmelidir. Amir banka, lehtar ile amir arasındaki bir sözleşmeden kaynaklanan nedenlerle ödeme yükümlülüğünden vazgeçemez.
Akreditif açıldıktan sonra gerekli şartların yerine getirilmesi halinde ödeme sorumluluğu taşıyacağından, amir bankalar kendileri için gerekli güvenceleri almadan akreditif açmaz.
İhbar Bankası (Advising Bank) Nedir? Ne İş Yapar?
Akreditifi açan banka ile lehtar çoğunlukla farklı ülkelerde bulunmaktadır. Bu nedenle amir banka, açılmış akreditifi ihracatçıya ihbar edebilecek, ihracatçının ülkesindeki bir bankanın hizmetinden yararlanmak isteyebilir.
Amir bankadan aldığı akreditif mesajını lehtara ileten banka, ihbar bankasıdır. Asıl görevi, lehtara kendi lehine akreditif açıldığını ve akreditifin şartlarını bildirmektir.
İhbar bankası yalnızca akreditifi lehtara iletmekle yetiniyorsa ödeme konusunda hiçbir yükümlülük altına girmez.
Teyit Bankası (Confirming Bank) Nedir? Sorumluluğu Ne Zaman Başlar?
Akreditif açıldığı andan itibaren amir bankanın geri dönülemez ödeme yükümlülüğünü içerir. Başka bir ifadeyle amir banka, lehtara uygun ibrazı karşılayacağı güvencesini verir.
Lehtar bu güvenceyi çeşitli nedenlerle yeterli bulmazsa, amir bankaya ilave olarak başka bir bankanın da akreditife ödeme garantisi eklemesini isteyebilir. Teyit bankası, akreditifte ödeme sorumluluğu taşıyan ikinci bankadır.
Teyit bankası ihbar bankası olabileceği gibi başka bir banka da olabilir. Kendisine yapılan uygun ibraz karşılığında, akreditif şartlarında belirtilen ödeme yükümlülüğünü yerine getirmekle sorumludur.
Teyit bankasının sorumluluğu da geri dönülemez niteliktedir. Amir bankadan farklı olarak bu sorumluluk, akreditife teyidini eklediği anda başlar.
Teyit komisyonları hakkında Akreditif Teyit Masrafı Nasıl Hesaplanır? yazısını okuyabilirsiniz.
Görevli Banka (Nominated Bank) Nedir?
Görevli banka, akreditifin kullanımda olduğu bankadır. Herhangi bir banka nezdinde kullanılabilecek biçimde açılan bir akreditifte ise herhangi bir bankayı ifade eder.
Görevli bankanın İngilizce karşılığı Nominated Bank’tır.
İştira Bankası (Negotiating Bank) Nedir? İştira Nasıl Yapılır?
İştira (Negotiation), uygun bir ibraz altında belgelerin ve/veya görevli bankadan başka bir banka üzerine çekilen poliçelerin satın alınmasıdır. Satın alma; görevli bankanın ramburse edilmesi gereken banka iş gününde veya daha önce lehtara avans ödemesi ya da avans ödeme yapmayı kabul etmesiyle gerçekleşir.
İştira bankası, amir bankanın verdiği yetkiye dayanarak, kendi riski altında akreditife uygun biçimde ibraz edilen belgeleri satın alan bankadır.
Örnek: İtalya’dan Türkiye’ye 60 gün vadeli bir akreditif açıldığını düşünelim. Akreditifte teyit bankası bulunmasın ve akreditif, Türkiye’de ihbar ve görevli banka rollerini üstlenen banka nezdinde iştira yoluyla kullanımda olsun.
Türkiye’deki görevli banka uygun bulursa iştira bankası olarak hareket edebilir. Kendisine ibraz edilen ve akreditif şartlarına uygun olduğunu belirlediği belgeleri satın alarak ihracatçıya ödeme yapabilir.
Böylece ihracatçı 60 gün beklemeden ödemeye ulaşır. İştira bankası da işlemden komisyon kazanır. Teyit gibi iştira da ticari bir işlem olduğundan bankalar iştira yapmaya zorlanamaz.
Türkiye’deki bankalar, işlem riski nedeniyle büyük çoğunlukla iştira yapmamaktadır.
Ödeme vadeleri hakkında Görüldüğünde Ödeme ve Vadeli Ödeme yazısını inceleyebilirsiniz.
Rambursman Bankası (Reimbursing Bank) Nedir? Ödeme Nasıl Gerçekleşir?
Rambursman bankası, akreditifli işlemlerde amir bankadan farklı bir ödeme bankası olarak tanımlanabilir. Özellikle görüldüğünde ödemeli ve teyitli akreditiflerde önem kazanır.
Teyit bankası, uygun belge ibrazını tespit ettikten sonra rambursman bankasından ödeme talep eder ve belgeleri amir bankaya gönderir. Rambursman bankası, valör süresini dikkate alarak ödeme talebini karşılar; yaptığı ödeme karşılığında amir bankayı borçlandırır.
Rambursman bankasının hem amir banka hem de teyit bankası ile hesap ilişkisi bulunması beklenir. Rambursman bankası belge incelemesi yapmadan teyit bankasının ödeme talebini karşılar.
USD ile açılan akreditiflerde ABD bankalarının, EUR ile açılan akreditiflerde ise Almanya başta olmak üzere Avrupa bankalarının rambursman bankası olarak belirlendiği görülmektedir.
Görev yapabilmesi için amir banka tarafından yetkilendirilmesi gerekir. Bu yetkilendirme İngilizcede reimbursement authorization olarak ifade edilir.
Devir Bankası (Transferring Bank) Nedir?
Devredilebilir akreditiflerde, birinci lehtarın talebiyle akreditifi ikinci lehtara devreden banka devir bankasıdır. İngilizce karşılığı Transferring Bank’tır.
Lehtar kavramının SWIFT mesajındaki gösterimini Amir ve Lehtar SWIFT Örnekleri yazısında inceleyebilirsiniz.